Trump pimi çekti: ABD yıllar önce de aynı taktiği denemişti ancak yıkımla sonuçlandı

ABD Başkanı

Donald Trump

, 2 Nisan’da ‘Kurtuluş Günü’ olarak isimlendirdiği bir gün kapsamında, karşılıklı vergi tarifelerini açıklayarak dünya gündemini sarstı.

Trump’ın bu adımı, Çin, Kanada, Güney Kore ve Avrupa ülkelerinden sert yansılara yol açtı. Avrupa Birliği, misilleme hazırlığında olduğunu duyurdu. Birçok uzman, bu gelişmenin global bir ticaret savaşını tetikleyebileceğini belirtti. Alman Bild Gazetesi ise, ABD’nin geçmişte misal bir adım attığını ve bunun felaketle sonuçlandığını hatırlattı.

Smooth-Hawley yasası

Bild Gazetesi’nin vurguladığına nazaran, ABD karşılıklı gümrük tarifelerini birinci sefer uygulamıyor. 1930 yılında, 1929’daki büyük ekonomik buhranın tesirlerini hafifletmek maksadıyla ABD, Smooth-Hawley yasasını devreye sokarak gümrük tarifelerinde büyük artışa gitmişti. Fakat bu adım, beklenen faydayı sağlamadı ve felakete yol açtı.

1929 yılında başlayan Büyük Buhran, dünya çapında ekonomik daralmalara neden oldu ve ABD de bu krizin tesirlerinden önemli halde etkilendi. Tarım bölümündeki üretim maliyetlerinin artması ve yeni teknolojik gelişmeler, ABD’li tüketicilerin daha ucuz ithal eserlere yönelmesine sebep oldu.

Willis Hawley ve Reed Smooth isminde iki Cumhuriyetçi senatör, krizden etkilenen çiftçileri korumak, ürettikleri mallarını satabilmelerini sağlamak ve endüstride istihdamı artırmak için ithal edilen mallara tarifeler getiren Smooth-Hawley yasasını hazırladı. İthal mallara karşılıklı gümrük vergilerini öngören bu yasa 1930’da ABD Başkanı Herbert Hoover tarafından kabul edildi. Epey reaksiyon gören bu yasaya karşılık öteki ülkeler de misilleme yaptı ve ABD eserlerine tarifeler yürürlüğe koydu.

ABD iktisadı felakete sürüklendi

Yasa birinci başta kısa vadede işe yarıyormuş üzere göründü. Fabrikalardaki personel maaşları, inşaat sayısı ve sanayi üretiminde keskin artış yaşandı. Lakin Kanada, Fransa, Birleşik Krallık üzere ülkelerin misillemelerinin tesiri yavaş yavaş hissedilmeye başlandı. ABD ithalatı 1929’da 4,4 milyar dolardan, 1933’de 1,5 milyar dolara yüzde 66 oranında düştü. İhracat ise 5,4 milyar dolardan 2,1 milyar dolara yüzde 61 oranında geriledi.

Gayri safi yurt içi hasıla ise 1929’daki 103,1 milyar dolar düzeyinden 1931’de 75,8 milyar dolara düştü ve 1933’te 55,6 milyar dolar ile taban yaptı. Yasa ile ABD ile Avrupa ortasındaki ithalat ve ihracat darbe alırken genel olarak dünya ticareti yüzde 66 azaldı.

İşsizlik tepe yaptı

Bu yasanın bir öbür maksadı ise işsizliği azaltmaktı. Fakat beklenildiği üzere olmadı. Smoot-Hawley Yasası çıkarıldığında ABD’de işsizlik oranı 1930’da yüzde 8’di lakin yeni yasa işsizliği düşürmeyi başaramadı. Oran 1931’de yüzde 16’ya, 1933’te ise yüzde 25’e yükseldi. ABD lakin neredeyse 10 yıl sonra, 2. Dünya Savaşı’nın ortalarında işsizlik düzeyini 1930’lardaki düzeyin altına indirmeyi başardı.

1934 sonrası tarifeler kademe kademe azaltıldı

İktidardaki Cumhuriyetçi Parti’nin rakibi Demokrat Parti, 1932’de tarife oranlarını düşürme vaadi ile bir seçim kampanyası başlattı. Seçimi kazanarak lider olan Franklin Rooswelt, 1934 yılında Karşılıklı Ticaret Mutabakatları Maddesi’ni onayladı. Bu yasa müzakere edilerek karşılıklı gümrük tarifelerinin indirilmesine müsaade veriyordu.

İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki gelişmeler Dünya Ticaret Örgütü’nün (ITO) kurulmasına ön ayak oldu. Savaş sonrası ABD, Smooth-Hawley yasası ile yürürlüğe giren tarifeleri vakit içinde düşürdü. 1947’de Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Muahedesi’ni (GATT) imzalayan ABD, vakit içinde öteki ülkelerle karşılıklı ticaret mutabakatlarını yürürlüğe koyarak gümrük vergilerini vakit içinde azalttı.


ligobet setrabet bahiscom bankobet betewin betkolik betcio betzula betgit tempobet sahabet betmoon starzbet tipobet Hostes Başkent Haber sahabet ömer