Dejavu: Bir sonraki cephenin silüeti belirdi
Türk ve Amerikalı yetkililerin ele aldığı
sıcak gündem başlıklarına geçtiğimiz günlerde bir unsur daha eklendi.
Bunu
Dışişleri Bakanı Fidan
’ın ABD’li mevkidaşı Rubio ile yaptığı görüşmeden anlıyoruz. Sızan bilgilere nazaran iki isim ikili bağlardan Ukrayna’ya, Kafkaslardan Suriye’ye geniş bir yelpazede mevzuları ele aldı fakat sürpriz şu cümlede kapalıydı:
“Bosna Hersek’in istikrarının Balkanlar açısından büyük ehemmiyet taşıdığının altı çizildi.”
Balkanlarda neler oluyordu? Bu bahis neden bu kadar önemsenmişti? Türkiye hangi adımları atıyordu? Ankara’dan bu hususta beklenti neydi?
Odağımızı uzun bir müddettir bölgemizdeki gelişmelere, Ukrayna’ya hapsettik. Fakat
Balkanlardaki bir kıvılcım bizi apayrı bir gündemle baş başa bırakabilir.
Önemli bahis. Konuşmalıyız.
DONDURULMUŞ KRİZLER ÇÖZÜLÜYOR
Bugün yaşadığımız krizlerin iki temel sebebi var.
Bir. Kökleri Soğuk Savaş’a giden ne varsa büyük bir sarsıntıyla yıkılıyor
. O periyoda ilişkin kurumların (BM, NATO) içi boşaldı. Arap Baharı kısmen o periyoda ilişkin rejim/yönetimlere karşı bir başkaldırıdır. 1970 yılında kurulan
Suriye’deki Esad rejimi/Baas ideolojisinin
devrilmesini de buraya yazın. Fransa’nın Afrika’daki eski sömürgelerinden birer birer çıkarılması da bu makro okumanın bir kesimidir. Hatta çok ileri gitmeye gerek yok.
Terör örgütü PKK da Soğuk Savaş’ın bir eseridir.
Bu yüzden silah bırakmak ve kendini fesh etmek zorundadır. İmralı, terör örgütü PKK’ya “silah bırak” daveti yaparken tam olarak ne söyledi? “
Ömrünü benzerleri üzere tamamlamıştır
” dedi. Bunu da reel-sosyalizmin çöktüğü gerçeğine atıfla yaptı.
İki. Soğuk Savaş sonrası periyotta yaşanan ve dondurulan krizlerin buzları çözülüyor.
Misal
:
Karabağ
. Sovyetler dağılınca Ermenistan Karabağ’ı işgal etti. Minsk Kümesi krizi dondurdu. Azerbaycan aleyhine oluşan statükoyu muhafazaya çalıştı. Gelinen süreçte Bakü yaptığı operasyonla Karabağ’ı geri aldı ancak şimdi bir muahede olmadığı için sorun tümüyle çözülmüş değil.
Bir öteki misal: Ukrayna
. Ukrayna’da savaşın Zelenski ile başladığını sananlar yanılıyor. Moskova Ukrayna’nın kendisinden kopmasını hiçbir vakit kabullenmedi.
Ukrayna uzun bir müddettir Batı/Avrupa ile Rusya’nın uğraş alanıdır.
Ruslar, Batı’nın Turuncu Devrim’le (2004) Kiev’in denetimini ele geçirmesini içine sindiremedi. Kırım’ın işgal ve ilhakı 2014 yılında oldu. Trump’ın iktidara gelmesiyle Rusların Ukrayna parantezini kapatmaya hazırlandığı anlaşılıyor.
BU BÖLGE BARUT FIÇISI GİBİ
Soğuk Savaş sonrası periyotta pamuk ipliğiyle (Dayton Anlaşması) bağlanarak
dondurulan bir kriz de Bosna Hersek’tir
, bununla irtibatlı Sırbistan bahsidir.
Sırbistan’a bakalım.
Bu ülke de tıpkı Ukrayna üzere Batı-Rus gayret sahasıdır
. Renkli/kadife ihtilallerin birinci yapıldığı yerdir. Batı takviyeli idare değişikliklerinin gerçekleşmesinde faal rol oynayan Otpor hareketi buradan çıkmıştır.
Sırbistan 1 Kasım’da bir tren istasyonunda yaşanan kazanın akabinde başlayan şovlarla sarsılıyor. Başbakan istifa etti.
Sırbistan Cumhurbaşkanı Vucic
, şovların gerisinde Batılı hükümetlerin yer aldığını söylüyor.
Konunun Bosna Hersek ayağı da karışık.
Bosna Hersek’e bağlı Sırp Cumhuriyeti’nin Başkanı Dodik, iki yıldır ayrılıkçı telaffuzlarla statükoyu bozmaya çalışıyor.
Bunu yaparken
Sırp milliyetçiliğine, Rusya’ya ve Sırbistan’a dayanıyor.
Bosna Hersek üst mahkemesi Dodik’i ayrılıkçı aksiyonları nedeniyle mahkum etti lakin Sırp önder bu kararı tanımadı.
Bunun üzerine hakkında kırmızı bülten çıkarılması için Interpol’e başvuruldu
. Bosna Hersek Mahkemesi, Dodik’in anayasal tertibi tehdit ettiğini, hakkında yurt içi yakalama buyruğu bulunmasına karşın Sırbistan’a geçtiğini,
Dodik’in şu an -burası ilginçtir- İsrail’de bulunduğunu duyurdu
(27 Mart).
TÜRKİYE TARTISINI KOYUYOR
Gelinen noktada Dayton muahedesinin bozulma ihtimali var.
Bunun, Sırpların yakın vakitte soykırıma imza attığı bir ülkede yeni çatışmalara ve tansiyonlara yol açması kaçınılmaz.
Türkiye Bosna Hersek’in toprak bütünlüğünü korumak için tüm yükünü koyuyor.
Ankara’nın, Boşnaklar, Sırplar ve Rusya dahil olmak üzere tüm taraflarla güçlü diyaloğu var. ABD başta olmak üzere Batılı ülkeler de bu diyalog ve tesirin farkında.
Ankara’ya “Barış odaklı gayretlerinizi sonuna kadar destekliyoruz” iletileri geliyor.
Türkiye bir yandan tüm taraflara “mevcut statükonun korunması, barışın bozulmaması” telkininde bulunurken bir yandan da fikir ayrılığı yaşayan Boşnakların ortasını bulmaya çalışıyor.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın mevzuyu çok önemsediği, sorunla teğe bir ilgilenmesinden anlaşılıyor
. Erdoğan son 15 günde, bahisle ilgili, gözlerden uzak, dört kıymetli görüşme yaptı.
14 Mart’ta Bosna Hersek Devlet Başkanlığı Kurulu Üyesi Becirovic
ile İstanbul’da buluştu, “Ayrılıkçı yaklaşımları kabul etmeyeceğiz” bildirisi verdi.
21 Mart’ta Bosna Hersek Demokratik Eylem Partisi Genel Lideri İzzetbegoviç
ile telefonda görüştü. Türkiye’nin, Bosna Hersek’in toprak bütünlüğü, egemenliği ve anayasal tertibini korumak için güçlü dayanağının devam edeceğini, bu çerçevede Bosna Hersek Sırp Cumhuriyeti Başkanı Dodik’e gerekli uyarıların yapıldığını söyledi.
22 Mart’ta Bosna Hersek Devlet Başkanlığı Konseyi Başkanı Jelka Sviyanoviç
ile Dolmabahçe ofisinde bir ortaya geldi.
29 Mart’ta da Bosna Hersek Devlet Başkanlığı Kurulu Hırvat üyesi Komsic
ile telefonda görüştü.
UKRAYNA’DAN SONRA BALKANLAR MI?
Ukrayna Savaşı birinci başladığında, bunun hasbelkader bir gelişme olmadığını, Soğuk Savaş sonrası devirde yaşadıklarımızın bir tekrarı olduğunu düşünüyordum.
Olan biten bir nevi dejavuydu
. Bu yüzden
Batı-Rus uğraşında bir sonraki cephenin Balkanlar (ve Kafkaslar) olabileceğinden kaygı ediyordum.
Rus takviyeli Sırp milliyetçiliğinin Bosna Hersek’te yine baş göstermesi, Sırbistan’da sokakların karışması tasalarımı haklı çıkarıyor. Ukrayna defteri kapanırken Balkanlarda krizin derinleşmesi tesadüf değil.
Bölgemizin yeni çatışmalarla sınanmaması temennisiyle Ramazan Bayramınızı en içten dileklerimle kutlarım.